COVID-19- Khi nào thì "toang"?

Hôm trước mình có chia sẻ về hy vọng điều trị Covid-19 và về sự chủ quan trong ngăn chặn dịch của Mỹ. Vậy tóm lại, Khi nào thì toang?

Là khi chúng ta có 100 ca? 1000 ca? 1 triệu ca nhiễm?

---

Nói một cách ngắn gọn nhất, “toang" hay ”vỡ trận” không hẳn chỉ là một con số, mà là khi tất cả nguồn lực, thiết bị y tế và giường bênh của cả một hệ thống, một đất nước không còn đủ để phục vụ cho các ca bệnh nguy hiểm tính mạng. Ví dụ, bạn không tự thở được bằng phổi của mình, bạn sốt co giật, v.v.. nhưng tất cả bệnh viện đều không có giường cho bạn nằm, không có máy cho bạn trợ thở, và bạn được cho về, vì ở BV ai cũng nặng như bạn, và không may bạn là người đến sau.

Khi bạn nhìn vào con số nhiễm bệnh, con số đó không phản ánh phần trăm các ca nặng, hoặc rất nặng. Thực tế rằng, rất nhiều trường hợp (TH) mặc dù tuổi vẫn trẻ nhưng vẫn không vượt qua được, trường hợp điển hình là bác sĩ/whistleblower Li Wenliang. Anh đã được điều trị tiều trị bằng antibiotics, antiviral cocktails, và trợ thở qua phổi nhân tạo trước khi qua đời chỉ mới ở tuổi 34.

Vì vậy, khi bạn thấy phần lớn các ca nhiễm bệnh đã hồi phục, không có nghĩa là những ca ấy chỉ ở nhà rửa tay là tự khỏi, mà trong đó còn có sự can thiệp sâu và kịp thời của hệ thống y tế.

Làm sao để không toang?

Trung Quốc đã muộn mất 3 tuần kể từ khi ca đầu tiên xuất hiện, và TQ có thể đã “toang” nếu không xây dựng kịp thời bệnh viện dã chiến và cách ly cộng đồng. Tốc độ và sự bền bỉ của TQ đến bây giờ mới có hiệu quả (ngày 11/3 cả nước chỉ có thêm 24 ca mắc, 84% số ca mắc đã khỏi bệnh), mặc dù sự mất mát về con người và kinh tế của TQ vẫn rất lớn. 80,000 ca nhiễm của TQ chính là 1 case study với sample size đủ lớn để cho các nước khác thấy: Cách ly cộng đồng là cách duy nhất để chặn dịch Covid-19 hiệu quả.

Và trong bài học này, Mỹ đã không nhận ra khi phổ biến testing đến người dân, số ca nhiễm của Vũ Hán và Ý đều tăng theo cấp số nhân: 444 ngày 23/1, chỉ 1 tuần sau lên đến 4903, và, thêm 1 tuần, 22,112. Ý cũng vậy, trong 3 tuần số ca lần lượt là: 62, 888, 4636.

Như vậy, nếu điều kiện để người Mỹ được test vẫn khắt khe như bây giờ, thì con số 1,300 ca của Mỹ chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Đặc biệt mình xin nêu ra 2 studies sau:

(1) Người nhiễm Covid-19 sau khi khỏi triệu chứng vẫn có thể mang nồng lượng virus cao (high viral load): https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc2001468…

(2) Một nghiên cứu khác cũng suggest virus của Covid-19 vẫn có thể lây (shedding) sau khi hết triệu chứng. : https://www.medrxiv.org/conte…/10.1101/2020.03.05.20030502v1 Theo đây, NỒNG ĐỘ VIRUS THẤP (<100,000 copies/ml) + thời gian 10 ngày kể từ khi có triệu chứng, là 2 điều kiện để đánh giá sự an toàn cho bệnh nhân xuất viện.

=> Như vậy, để khẳng định bạn hoàn toàn khỏi thì bạn phải được test nồng độ virus chứ không phải chỉ bằng triệu chứng thôi. Không ngạc nhiên khi thấy báo đăng các TH sau khi xuất viện vì hết sốt vẫn quay lại dương tính với coronavirus.

---

Có một vài bạn viết rằng các nước Mỹ hay châu Âu đang cho người dân lây lan thật nhanh để tạo nên miễn dịch cộng đồng: một người ốm hai người vui. Khi bạn viết ra 1 giả thiết, việc đầu tiên nên làm là phản biện giả thiết của chính mình.

Sự Ưu Tiên Y Tế: Các bạn thử tưởng tượng trong chiến tranh, nếu hai anh lính A và B cùng ngã, thì không kể giàu nghèo, màu da, với nguồn lực y tế khan hiếm, anh A nếu có tiên lượng tốt hơn sẽ được cứu, vì nếu chọn cứu B và không cứu đc B, thì thời gian anh A chờ đợi có thể làm anh A trở nên nặng như anh B, và cuối cùng không cứu được cả A và B.

Sự lựa chọn này không phải là điều ai mong muốn hết, nhưng muốn thắng trận, bạn phải cứu sống được người. Vì vậy, tại thời điểm này một số nước đang “ƯU TIÊN” nguồn lực cho những TH có khả năng cứu sống cao, và họ “đầu hàng“ với những ca vẫn rất khó thể khỏi mặc dù có cùng sự hỗ trợ y tế. Nhưng song song với điều này, họ phải rất aggressive trong containment/việc chặn dịch.

Khi nào thì vỡ trận?

Việc từ chối không cho người dân tiếp cận test (vì không đủ kit hoặc không meet criteria) có thể sẽ làm Mỹ không nhận ra mình đang thua, nhưng một khi các bệnh viện đồng loạt ghi nhận số ca nặng và rất nặng tăng lên, và tỉ lệ tử vong của Mỹ cao hơn thế giới, như Ý hiện giờ, thì khi đó chúng ta biết rằng Mỹ đã sai lầm khi không ngăn chặn dịch hiệu quả.

Hôm kia, Trung Quốc đã đồng ý gửi chuyên gia cùng thiết bị dụng cụ y tế để trợ giúp Ý. Với sense of American exceptionalism và tài ngoại giao tuyệt vời của bác Trump, đến lúc Mỹ toang, Mỹ sẽ gọi ai lúc 2h sáng?

Nếu các bạn nghĩ rằng healthcare của Mỹ số 1 thế giới, thì đúng là số 1 thế giới về chi phí đắt đỏ. Số giường bệnh/1000 người của Mỹ là 2.4, thấp hơn Ý (3.2), Trung Quốc (4.3) hay Hàn Quốc (12.3) những nước bây giờ vẫn đang vất vả kiểm soát dịch. Hiện tại Mỹ có khoảng 46,500-95,837 giường ICU và ~160,000 ventilators (máy trợ thở). Nếu dịch COVID-19 chỉ lan ở mức vừa, sẽ vẫn cần ít nhất 1 triệu giường bệnh và 200,000 ventilators cho dân số Mỹ (Theo Johns Hopkins).

Nếu không chặn dịch nghiêm túc, Mỹ chắc chắn sẽ thua.

Kết luận

Cách ly cộng đồng (social distancing) là phương án tối thiểu một quốc gia cần làm để ngăn chặn dịch lây lan, giảm số ca tử vong và bảo vệ hệ thống y tế. Trong cuộc chiến này, nếu bạn không đánh nhanh thắng nhanh được, thì bạn phải cố trụ lại được lâu nhất.

Để trụ lại được lâu, thì bạn phải cho tất cả người dân cơ hội được test for Covid-19 bất kể có cần can thiệp y tế hay không. Mong là Mỹ sẽ vượt qua được cơn bão này, và vị tổng thống của năm 2020 sẽ không bao giờ đưa ra lời khuyên y tế theo cảm tính, never again.